Trong điều kiện giá cả của sản phẩm nông nghiệp không ổn định, thì việc ứng dụng các tiến bộ KHKT để giảm chi phí đầu vào, làm tăng hiệu quả sản xuất là một tất yếu. Hiện tại trong quá trình sản xuất lúa nước, hầu hết các khâu đều đã được cơ giới hoá, chỉ còn làm khâu gieo cấy vẫn còn thủ công. Do vậy, phương pháp gieo thẳng bằng giàn kéo tay đang là một giải pháp tích cực giúp nông dân đạt được mong muốn trên. 

Xưa nay, chuyện đi đầu trong việc ứng dụng tiến bộ KHKT trong nông nghiệp thường thấy rõ nhất ở vùng đồng bằng, nơi có điều kiện thâm canh tốt hơn. Nhưng với việc sớm áp dụng phương pháp gieo thẳng lúa bằng giàn kéo tay, thì xã Trung Mỹ (Bình Xuyên) đã làm thay đổi cách nghĩ về các xã miền núi rất nhiều.

Bà Trương Thị Lý, Chủ tịch Hội Phụ nữ xã Trung Mỹ cho biết, được sự quan tâm của Trung tâm Khuyến nông tỉnh, Trạm khuyến nông huyện, vụ Xuân năm 2008, xã Trung Mỹ đã xây dựng mô hình gieo thẳng lúa bằng giàn kéo tay và cho kết quả khả quan, được đông đảo nhân dân tin tưởng. Vụ mùa năm 2008, xã Trung Mỹ tiếp tục gieo thẳng 10 ha, song do hiệu quả của phương pháp này nông dân trong xã đã mua tới trên 100 giàn và đã áp dụng trên diện tích 130 ha. Thực tế, trước đây lúa cấy chỉ đạt trên dưới 1,5tạ/sào, chi phí cao hơn. Còn vụ mùa này, năng suất lúa đạt từ 180 - 200kg/sào, mà hiệu quả lại cao hơn hẳn do năng suất tăng, giảm được chi phí công lao động. Bà Lý nhận định: phương pháp gieo thẳng lúa bằng giàn kéo tay, là một bước góp phần giải phóng sức lao động cho phụ nữ. Hội Phụ nữ xã đang tích cực phối hợp với Trạm Khuyến nông huyện để khuyến cáo, tập huấn tới toàn bộ hội viên phụ nữ nhằm áp dụng và mở rộng gieo thẳng bằng gian kéo tay ra đại trà ở vụ sau.

Vĩnh Tường là một trong những địa phương luôn đi đầu trong thâm canh cây trồng, nhưng chưa hẳn người nông dân nào cũng tiếp cận được phương pháp gieo thẳng lúa bằng giàn kéo tay. Ông Trần Đình Độ, tổ trưởng khuyến nông thị trấn Hương Canh cho biết: lúc đầu các hộ tham gia trình diễn gieo thẳng lúa bằng giàn kéo tay đều lo lắng vì thấy các hộ xung quanh cấy bằng mạ, chỉ sau vài ngày lúa đã hồi xanh, còn lúa nhà mình thì lưa thưa mới nảy mầm. Nhiều hộ có ý định phá bỏ nhưng được cán bộ kỹ thuật hướng dẫn, phân tích nên yên tâm chăm sóc.

Nói về tập quán của địa phương mình, ông Nguyễn Văn Ngọc, cán bộ khuyến nông xã Duy Phiên (Tam Dương) cho biết: trước đây dân xã chúng tôi đã áp dụng biện pháp gieo thẳng bằng tay, đỡ được công lao động mà năng suất lại cao hơn hẳn. Vụ mùa năm nay, xã chúng tôi được tham gia trình diễn gieo thẳng lúa bằng giàn kéo tay, quy mô 10ha, sử dụng giống lúa thuần Khang dân 18, càng cho thấy hiệu quả của phương pháp này. Qua đánh giá cho thấy, năng suất lúa đạt từ 195 - 205kg/sào, lãi tăng hơn so với đối chứng là 164.500 đồng/sào, đặc biệt là khi áp dụng phương pháp gieo thẳng bằng giàn kéo tay còn rút ngắn thời vụ được đến 7 ngày, mà với vùng sản xuất rau truyền thống như Duy Phiên, thì chỉ cần sớm hơn vài ba ngày là có thể bán được giá và có lãi tới tiền triệu cho mỗi vụ rau xanh, dưa chuột, cà chua… Chúng tôi đề nghị Trung tâm Khuyến nông tỉnh tiếp tục mở rộng mô hình gieo thẳng lúa bằng giàn kéo tay ở các vụ tiếp theo.

Những năm qua, Trung tâm Khuyến nông tỉnh đã tổ chức thành công nhiều mô hình trình diễn nhằm làm tăng hiệu quả sản xuất nông nghiệp cho nông dân. Mô hình trình diễn gieo thẳng lúa bằng giàn kéo tay đã góp phần đem lại hiệu quả sản xuất cho người dân do đã đơn giản hoá việc gieo cấy, giảm công lao động thời vụ, giảm lượng giống, giảm chi phí sản xuất, đồng thời làm tăng năng suất lúa so với diện tích cấy từ 10-15%. Cụ thể ở các xã Trung Nguyên (Yên Lạc), Bá Hiến, Hương Canh (Bình Xuyên) cho thấy: số bông hữu hiệu trung bình/m2 đạt 312,3 bông, trong khi đó lúa cấy chỉ đạt 285,2 bông. Tỷ lệ hạt chắc đạt 71,4%, năng suất đạt từ 200-210 kg/sào; trong khi lúa cấy đạt 190-200kg/sào. Hạch toán kinh tế, thu lãi 839.500 đồng/sào, cao hơn so hơn đối chứng là 177.500 đồng/sào.

Trên cơ sở rút kinh nghiệm từ mô hình gieo thẳng lúa bằng giàn kéo tay ở vụ trước, đến vụ mùa, Trung tâm Khuyến nông tỉnh đã phối hợp với phòng Nông nghiệp các huyện cung ứng trên 200 giàn gieo thẳng,đồng thời triển khai xây dựng mô hình gieo thẳng lúa bằng giàn kéo tay ở 8/8 huyện, thị, thành. Trên địa bàn tỉnh đã có 700 ha được gieo thẳng bằng giàn kéo tay. Qua các điểm trình diễn, cán bộ nông nghiệp và nông dân thăm đồng đều nhận xét: Mặc dù vụ mùa năm nay, tình hình sâu bệnh diễn biến phức tạp, các đối tượng sâu cuốn lá nhỏ, sâu đục thân, bệnh khô vằn xuất hiện với mật độ cao, nhưng do được chăm sóc đúng quy trình kỹ thuật; nên đã hạn chế được mức độ gây hại. Tại HTX nông nghiệp Vũ Di (Vĩnh Tường), mô hình gieo thẳng lúa bằng giàn kéo tay được nông dân xác định là một tiến bộ để cơ giới hoá sản xuất, tiết kiệm được công lao động, giảm được lượng giống khoảng 30 - 50%; rút ngắn được thời gian sinh trưởng của cây lúa khoảng 10 ngày tạo điều kiện thuận lợi để bố trí cây trồng vụ sau. Cây lúa gieo thẳng không phải trải qua quá trình bén rễ hồi xanh nên đẻ nhánh sớm và tự điều chỉnh để có số nhánh hữu hiệu, góp phần đưa năng suất lúa cao hơn nhiều so với lúa cấy. Theo Ban quản trị HTX dịch vụ nông nghiệp Vũ Di, HTX đang chuẩn bị các điều kiện để làm dịch vụ một số khâu như chuẩn bị giống, ngâm ủ, tổ chức gieo thẳng bằng giàn kéo tay, mục đích chính là phục vụ nông dân mở rộng phương pháp này.

Tại hội nghị toàn miền Bắc bàn về hiệu quả gieo thẳng bằng giàn kéo tay vừa qua, Thứ trưởng Bộ NN&PTNT Bùi Bá Bổng đã kết luận: phương pháp gieo thẳng lúa bằng kéo tay là một tiến bộ KHKT cần được khuyến cáo để mở rộng ra đại trà. Theo định hướng trên, tỉnh Vĩnh Phúc cũng đang phấn đấu để mở rộng lên 30 - 40% diện tích trong những vụ tới. Đây là phương pháp mới, mỗi địa phương cần xây dựng mô hình để nông dân thăm quan, rút kinh nghiệm trước khi mở rộng.

Để ứng dụng phương pháp gieo thẳng lúa bằng giàn kéo tay có hiệu quả, ngoài yếu tố về giống, phân bón cần bố trí gieo thẳng ở những nơi chủ động nước; quy hoạch thành vùng tập trung; đối với vụ xuân thì cần gieo sau lập xuân. Ở vụ mùa, khi gieo cần theo dõi thời tiết trong khoảng thời gian 10 ngày để có biện pháp xử lý khi ngập úng xảy ra; từng bước thực hiện chủ trương dồn ghép ruộng đất để khắc phục khó khăn trong việc tưới tiêu, tránh chim, chuột phá hại.

Trao đổi về giải pháp mở rộng phương pháp gieo thẳng bằng giàn kéo tay, ôngTrần Thanh Hải, Giám đốc Trung tâm Khuyến nông tỉnh nhấn mạnh: thời gian tới cần giao cho mỗi tổ khuyến nông cơ sở làm một mô hình gieo thẳng lúa bằng giàn kéo tay. Hiện nay nông dân các địa phương trong tỉnh đã đăng ký mua tới 500 giàn gieo thẳng. Hy vọng rằng, khi được tập huấn, hướng dẫn quy trình kỹ thuật, nông dân trong tỉnh sẽ mở rộng được diện tích gieo thẳng lúa bằng giàn kéo tay, góp phần nâng cao năng suất và hiệu quả kinh tế trong sản xuất nông nghiệp.