Vùng nuôi tôm thôn Lộc Hạ thuộc xã Phước Thuận, huyện Tuy Phước, Bình Định được sự quan tâm của chính quyền các cấp đã đầu tư kinh phí xây dựng hệ thống nước ngọt phục vụ nuôi trồng thủy sản, rất thuận lợi cho việc đầu tư nuôi tôm theo hình thức nuôi bán thâm canh, thâm canh. Tuy nhiên, những năm qua việc nuôi tôm sú bán thâm canh, thâm canh ở các ao nuôi vùng đầm gặp rất nhiều khó khăn do giá tôm sú thương phẩm giảm thấp và tình hình dịch bệnh diễn biến phức tạp. Hiện nay, một số hộ nuôi ở vùng đầm đã tự phát nuôi tôm thẻ chân trắng không đảm bảo các điều kiện về an toàn vệ sinh thực phẩm, an toàn dịch bệnh và bảo vệ môi trường. Trước tình hình đó,việc thực hiện mô hình nuôi tôm thẻ chân trắng vùng đầm thành công sẽ giúp người dân nắm bắt kỹ thuật nuôi và mang lại hiệu quả kinh tế ổn định bền vững,.

Được sự hỗ trợ kinh phí và hướng dẫn kỹ thuật của Trung tâm Khuyến nông – Khuyến ngư Bình Định, tháng 3/2009 trên diện tích ao 4.000 m², ông Đỗ Ngọc Châu (Thôn Lộc Hạ, xã Phước Thuận, huyện Tuy Phước) thả nuôi 240.000 tôm post 12 với mật độ 60 con/m² .

Theo hướng dẫn của cán bộ kỹ thuật khuyến ngư, ông Châu tiến hành cải tạo đúng lịch thời vụ khuyến cáo, đầu tháng 3 bắt đầu cải tạo tháo cạn nước, vét lớp bùn đáy đắp lại bờ ao, tiến hành bón vôi nông nghiệp (CaCO₃) liều lượng 1,5 tấn/4000 m², phơi ao để diệt trùng đáy ao trong thời gian 15 ngày sau đó cho nước vào ngâm trong 2 ngày lại xả nước ra và phơi tiếp 3 ngày. Ao nuôi được trải bạt quanh bờ, lắp hệ thống ôxy đáy, quạt nước 3 dàn đập nước 45 cánh và 01 máy bơm lùa. Làm rào chắn xung quanh ao để ngăn chặn vật chủ trung gian truyền bệnh: vật liệu bằng tấm nilong mỏng hay lưới “ruồi”, chiều cao 60cm. Bên trên ao ông làm lưới nilon giăng để ngăn chim. Lấy nước vào ao qua lưới lọc, đạt mức 1,2 m, vận hành máy đập nước sau 3 ngày cho trứng giáp xác, trứng cá nở hết, tiến hành xử lý khử trùng nguồn nước bằng Chlorine (hàm lượng 30%), với liều lượng 30 kg/1000m³. Sau 5 ngày tiếp tục vận hành máy đập nước, ông bón vôi Dolomite, khoáng chất, chế phẩm sinh học tạo cân bằng cho môi trường ao, gây màu nước. Sau đó, ông gây màu nước bằng phân NPK (loại 20-20-0) với Urê theo tỷ lệ 1:1 với lượng 3 kg/1000m³ trong 3 ngày. Phân được hòa tan với nước ngọt, tạt xuống ao vào buổi sáng. Khi kiểm tra các chỉ tiêu lý hoá nước ao nuôi đạt: Ôxy hoà tan trên 4 mg/l; pH 7,5- 8,5; Nhiệt độ nước 28 - 30oC; Ðộ kiềm 80 -100 mg/l; NH₃ < 0,1mg/l; H₂S < 0,03mg/l; Ðộ trong 30 – 40 cm; Ðộ mặn 25 - 30%o, tiến hành chuẩn bị thả giống.

Tôm giống là đoạn post 12 có chiều dài 0,8- 1cm được lấy ở cơ sở sản xuất có uy tín, tôm bố mẹ đã được gia hoá và đảm bảo chất lượng con giống sạch bệnh: không nhiểm các loại mầm bệnh như bệnh đốm trắng (WSSV), bệnh còi (MBV),... Tôm bơi lội linh hoạt, không bị thương, các đốt bụng hình chữ nhật, mình tôm nở chắc, không có dị tật, khả năng bơi ngược dòng tốt. Tôm được thả vào buổi sáng sớm với mật độ 60 con/m2. Vì hậu ấu trùng tôm rất bé, để đảm bảo tỷ lệ sống cao và giảm bớt việc chiếm dụng diện tích ao nuôi, ông tiến hành giai đoạn ương tôm giống từ cỡ P12 có chiều dài từ 1 cm lên 4- 6 cm mới đưa vào ao nuôi thịt. Mật độ ương là 150 con/m². Ao ương có diện tích 1000 m² .Thời gian ương 20 ngày.

Về chăm sóc cho ăn, ông Châu sử dụng thức ăn công nghiệp. Đây là một trong những yếu tố quan trọng quyết định sự thành bại của nuôi tôm thẻ chân trắng nên thức ăn phải đảm bảo chất lượng, hệ số chuyển đổi thấp và được chế biến theo quy trình hiện đại. Hai ngày đầu sau khi thả không cho ăn. Trong những ngày tiếp theo, dùng hoàn toàn bằng thức ăn công nghiệp, chia làm 4-5 lần/ngày. Khi băt đầu ăn thức ăn công nghiệp cho ăn 0,6 - 0,8 kg thức ăn/10 vạn post, sau đó 2 ngày tăng 1 lần với lượng tăng 0,2-0,3kg/10 vạn. Đến ngày thứ 30 nên có sàn thức ăn (nhá) và dùng các biện pháp kỹ thuật khác (định kỳ chài tôm, theo dõi lượng thức ăn trong ruột, diễn biến màu nước,... ) để kiểm tra tình hình sức khỏe và khả năng sử dụng thức ăn mà điều chỉnh thức ăn theo từng lần. Lượng cho ăn ban đêm bằng 50-60% lượng ban ngày. Định kỳ hàng tuần, ông bổ sung thêm khoáng, men đường ruột, vitamin C, E, dầu mực để tăng sức khỏe cho tôm.

Vì so với tôm sú, lượng chất thải từ nuôi tôm thẻ cao gấp 6 lần nên việc theo dõi môi trường ao nuôi, quản lý môi trường luôn được ông Châu chú trọng. Luôn giữ mực nước trong ao từ 1,2m trở lên. Độ trong khoảng 30 - 40 cm. Giữ nền đáy sạch ao là rất cần thiết. Thường xuyên kiểm tra các yếu tố: độ pH, lượng ôxy hoà tan, NH₃, H₂S, độ mặn, nhiệt độ,… để có biện pháp xử lý kịp thời. Khi tảo phát triển mạnh, màu đậm: Thay 20-30% nước trong ao, dùng đường cát hòa tan 2 -3kg/1000m³ hoặc Formalin 1-2lít /1000m³ (sử dụng vào khu vực cuối gió, có tảo đậm) vào lúc 9-10 giờ sáng. Ðịnh kỳ dùng vi sinh kết hợp với vôi các loại để xử lý các chất hữu cơ từ thức ăn dư thừa, phân tôm, các chất lắng tụ, giúp giải phóng khí độc, hạn chế thấp nhất vi sinh vật không có lợi, tạo môi trường tốt cho tôm sinh sống và phát triển. Bón định kỳ 7-10 ngày, liều lượng 10-20kg/1.000m³. Ngoài ra, nếu pH dưới 7,5 thì dùng 10-15kg vôi (CaCO₃)/1.000m³, sử dụng vào ban đêm cho đến khi pH đạt yêu cầu. để ổn định pH và hàm lượng kiềm trong ao, tạo điều kiện cho tôm lột xác. Để bảo đảm lượng ôxy trong nước sử dụng hệ thống quạt nước kết hợp ôxy đáy. Từ ngày thả giống đến 20 ngày tuổi vận hành các hệ thống trên 2-4 giờ/ngày, chủ yếu vào ban đêm. Tôm từ 20 - 40 ngày, tăng thời gian vận hành lên 4-6 giờ/ngày. Nếu nước trong ao xấu đi, sinh vật phù du chết nhiều thì phải mở máy liên tục, trừ lúc cho tôm ăn. Khi trời nắng gắt hay mưa kéo dài, ông mở quạt nước để tránh hiện tượng nước phân tầng, tôm dễ bị sốc, cong thân. Duy trì màu nước ổn định, các thông số NH₃, H₂S đều ở mức cho phép.

Ông Châu nói: “Trong 3 năm qua, tôi nuôi tôm sú với hình thức bán thâm canh, đầu tư nhiều nhưng luôn bị thua lỗ do thời tiết bất lợi và đầu ra giá thành thấp. Trước khi nhận thực hiện mô hình, dù đã xác định nhưng tâm lý tôi cũng hơi lo vì tôm thẻ chân trắng là đối tượng nuôi mới nên chưa có kinh nghiệm quản lý, chăm sóc. Tuy nhiên, qua tìm hiểu học hỏi từ sách báo, các lớp tâp huấn của Trung tâm Khuyến nông – khuyến ngư tỉnh, cộng với kinh nghiệm nuôi tôm sú, tôi đã nắm bắt được kỹ thuật và thấy rằng con tôm thẻ có nhiều ưu điểm hơn so với tôm sú. Đó là thời gian nuôi tôm thẻ chỉ khoảng 3 tháng, đầu ra lại ổn định về giá cả. Sau gần 3 tháng nuôi, tôm đạt tỷ lệ sống trên 83%, năng suất đạt 3,1 tấn/4000m², kích cỡ 70con/kg, với giá thành 56.000 đồng/kg, tôi thu được 176, 4 triệu đồng. Sau khi trừ chi phí sản xuất bao gồm cải tao ao, dầu chạy máy, thuốc hóa chất dụng cụ, thức ăn tôm, gióng, vôi, thuê đất lợi nhuận thu được ước tính trên 80.000.000 đồng ”.

Ông Nguyễn Văn Dũng - Phó Phòng Nông nghiệp huyện Tuy Phước cho biết: “Trong vùng chưa thành lập chi hội nuôi tôm cộng đồng, phương thức nuôi không đồng bộ nên cũng tạo áp lực cho hộ gia đình không an tâm trong quá trình sản xuất. Hệ thống cấp thoát nước và bờ ao hồ chưa được quy hoạch đồng bộ, bệnh tôm dễ lây lan giữa các ao nuôi trong vùng. Thực hiện mô hình nuôi tôm thẻ chân trắng nhằm đa dạng các đối tượng nuôi trên địa bàn, rút ngắn thời gian nuôi so với nuôi tôm sú phù hợp với nhu cầu thị trường hiện nay, sự thành công sẽ khuyến cáo mở rộng hình thức nuôi cho các hộ trong vùng nuôi bán thâm canh trên đê Đông”.

Có được sự thành công của mô hình nói trên, đó là sự trao đổi, hướng dẫn kỹ thuật của CBKT Tỉnh, cán bộ kỹ thuật theo dõi mô hình và chủ hộ thống nhất đề ra kế hoạch trong quá trình sản xuất, nghiêm chỉnh thực hiện phương án kỹ thuật do Trung tâm Khuyến nông - Khuyến ngư đưa ra. Trước khi thả giống, Trung tâm Khuyến ngư đã phối hợp địa phương tổ chức 1 lớp tập huấn kỹ thuật Nuôi tôm thẻ chân trắng thương phẩm cho hơn 30 hộ nuôi. Hàng tháng cán bộ kỹ thuật thường xuyên kiểm tra xem tốc độ phát triển của tôm và môi trường nước trong ao, đồng thời trực tiếp hướng dẫn cho chủ hộ cách chăm sóc quản lý cho ao nuôi. Sau khi mô hình nghiệm thu, Trung tâm cũng phối hợp với Trạm Khuyến nông huyện Tuy Phước tổ chức buổi hội thảo đầu bờ cho hơn 30 hộ nuôi tôm ở địa phương tham gia học tập và trao đổi.

Nhìn chung, bước đầu Trung tâm đã xây dựng được mô hình có lãi, đem lại hiệu quả kinh tế cho các hộ triển khai, thành công của mô hình sẽ được nhân rộng cho một số vùng nuôi trong tỉnh.