Đến hôm nay, dẫu các vùng khó khăn của huyện Trà Bồng có năng suất các loại cây trồng chưa thật cao, chưa xuất hiện nhiều những rừng cây trái và những trang trại chăn nuôi qui mô.... Thế nhưng, việc chăm sóc, chuyển dịch canh tác các loại cây trồng, chăn nuôi gia súc, gia cầm có hiệu quả kinh tế cao đã được đồng bào đất quế áp dụng ngày càng nhiều. Sự thay đổi đó có sự đóng góp của những người làm công tác khuyến nông...

"3 giảm, 3 tăng"

Vừa bước đến cánh đồng Nghĩa Trũng, xã Trà Phú, tôi hỏi "mô hình lúa của khuyến nông"" vụ đông xuân 2006 - 2007, một anh nông dân chỉ tay về hướng bà con nông dân đang thu hoạch lúa bảo: "Lúa mô hình "3 giảm, 3 tăng"" năm nay "trúng"phải biết! Đến đó bà con nói cho nghe". Gạt những giọt mồ hôi thi nhau chảy không ngưng trên gương mặt đen sạm, một nông dân cho biết, đám lúa này là của anh Trần Hữu Hoàng, chỉ 500m2 nhưng "nắm chắc 10 bao lúa như chơi" (tương đương 400 - 450 kg). Anh Đỗ Tấn Sỹ - Trưởng trạm Khuyến nông huyện Trà Bồng, nhìn sang tôi phấn khởi: "Năng suất cánh đồng này khoảng 60 tạ/ha chứ không ít". Thế nhưng lời anh Sỹ bị một nông dân gạt ngang: "Phải hơn chớ. Ở đồng Nghĩa Trũng này, nhiều người gặt 3 sào ruộng, lúa chất đầy 46 bao. Tính ra phải là 70 - 80 tạ/ha".

Giống lúa đang trúng đậm này (giống chất lượng cao QNT1) không chỉ sản xuất ở đồng Nghĩa Trũng (xã Trà Phú) mà còn hiện diện ở đồng Rộc Miền, xã Trà Bình, do Trạm Khuyến nông Trà Bồng làm mô hình thí điểm đầu tiên vụ đông xuân 2006 - 2007 theo phương pháp "3 giảm, 3 tăng" (3 giảm: Giảm giống, nước, phân/đơn vị diện tích; 3 tăng: Tăng hiệu quả, chất lượng và năng suất lúa). Anh Sỹ cho biết: Mô hình lúa này làm thí điểm 5 ha, có ưu điểm nổi trội hơn các giống lúa khác, chỉ cần phun thuốc diệt cỏ (lúc mới sạ), còn thuốc bảo vệ thực vật thì hầu như không sử dụng. Hơn nữa, trước đây bà con sạ 8 kg giống/sào, còn lúa này chỉ cần 5 kg/sào; nước thì không phải lúc nào cũng đầy đủ ở chân ruộng, mà chỉ cần giữ ẩm, cho nước đúng kỳ hạn vào các thời kỳ sinh trưởng của lúa. Theo đánh giá chung của huyện Trà Bồng, giống lúa QNT1 hiện nay có năng suất trên dưới 60 tạ/ha (cá biệt có nơi đạt hơn 70 tạ/ha), cao hơn giống lúa khác khoảng 2 tấn/ha. Trừ các khoản chi phí, lãi được từ 6 - 6,5 triệu đồng/ha. Điều đáng mừng nữa là, so với các giống lúa từng làm thí điểm các năm trước (cao nhất là 45 tạ/ha), lúa QNT1 đạt năng suất cao nhất từ trước đến nay (hơn khoảng từ 15 - 20 tạ/ha). Nông dân còn được lợi là giữ được giống lúa này để sản xuất vào vụ đông xuân năm đến, không cần phải đi mua giống ở các cơ sở sản xuất. Tuy nhiên lúa QNT1 cũng có nhược điểm là, do thân cây mền, dễ bị ngã, nên không thể sản xuất vào vụ hè thu.

Cái lợi không phải bây giờ
Lao động cật lực, đầu tắt mặt tối quanh năm, nhưng vợ chồng anh Hồ Trung Tiến (người Kor) ở thôn Trường Biện, xã Trà Tân (Trà Bồng) cũng chỉ dừng lại ở mức đủ ăn. Anh Tiến ngẫm, có lẽ không khá lên được là do mình không biết làm theo mô hình tập trung, áp dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất. Thế là mới đây, thực hiện theo chương trình khuyến nông V - A - R - C, Trạm Khuyến nông Trà Bồng hướng dẫn kỹ thuật và hỗ trợ cho anh "cái mô hình sản xuất tập trung" như: Bò lai (bò cái), 400 gốc cây cau, 250m ống dẫn nước, 2.500 con cá giống và các loại vật liệu làm chuồng bò, phân, gạo… Được sự hỗ trợ và nắm bắt kỹ thuật tương đối kỹ lưỡng, vợ chồng anh Tiến bắt tay vào đào ao nuôi cá, trồng cỏ chăn nuôi bò, trồng cau... Đến nay, nhìn những thành quả bước đầu của mình, anh Tiến tính toán: "Trước mắt, gia đình tôi chỉ thu được từ cá. Sau một năm, cứ cho hao hụt 50% cũng thu về được khoảng 1 tấn cá. Tuy nhiên, cái lợi là lợi mấy năm sau này, nhất là với 400 gốc cau (không bị chết cây nào), chừng 5 năm nữa, nếu có 50% số cau ra trái, một cây cũng có 20 kg cau, gia đình sẽ thu về 4 tấn cau, tương đương với 20 - 30 triệu đồng/năm. Ấy là chưa tính đến bò lai, cứ sinh con là có lợi...”.

Làm việc với Trạm Khuyến nông Trà Bồng, tôi được biết, trạm cũng giúp một hộ ở xã Trà Bùi làm như mô hình V - A - R - C của anh Tiến. Tuy nhiên, hai trường hợp nói trên không phải là mô hình duy nhất triển khai ở các vùng khó huyện Trà Bồng, mà trạm khuyến nông còn nhiều mô hình khác nữa về chăn nuôi, trồng trọt, trồng cây lâm nghiệp... Điển hình như: Mô hình trồng cây cau thuần, nuôi cá niêng, nuôi chình, mô hình trình diễn cây đậu phụng, trồng tre lấy măng, trồng cây luồng… Các loại mô hình sản xuất này tuy dừng lại ở một nhóm hộ, nhưng khi thấy hiệu quả, bà con trong các thôn, làng sẽ học tập làm theo. Bên cạnh đó, còn có cái lợi nữa là, khi triển khai các mô hình sản xuất trình diễn, trạm khuyến nông đã tập huấn chuyển giao khoa học kỹ thuật, hướng dẫn kỹ lưỡng theo cách "cầm tay chỉ việc" nên đồng bào nắm được phương pháp sản xuất mới. Từ đó sẽ thay đổi dần tập quán canh tác lạc hậu. Và đó cũng là mong muốn lớn nhất của những cán bộ làm công tác khuyến nông trên đất Trà Bồng.