* Phát triển chăn nuôi bò sữa trên thế giới và thương mại sản phẩm sữa
- Chăn nuôi bò sữa trên thế giới
Sản xuất sữa trong năm 2006 đã tăng trưởng 2,2 %, và dự đoán tiếp tục tăng vào năm 2007. Trong đó các nước đã phát triển tăng 1,1% và các nước đang phát triển tăng 4,5%. Ghi nhận lớn nhất là sự phát triển đàn bò của các nước Châu Á. Các nước Châu Á không những là nơi có mức tăng trưởng về nhu cầu tiêu thụ sữa nhanh (chiếm hơn 20% lượng sữa nhập khẩu trên thế giới) mà còn tăng nhanh về chăn nuôi bò sữa (điển hình như các nước Ấn Độ, Trung Quốc, Pakistan) và trở thành khu vực sản xuất sữa lớn nhất thế giới (chiếm 34 % sản lượng sữa thế giới).

Tuy nhiên trong thời gian sắp tới, ngành chăn nuôi bò sữa phải đối mặt với những thách thức:
- Giá thức ăn sẽ tăng cao, đặc biệt là thức ăn tinh. Nguồn thức ăn cho bò sữa sẽ bị cạnh tranh vì được sử dụng làm nguyên liệu sản xuấu dầu sinh học Ethanol.
- Sự thay đổi khí hậu tòan cầu sẽ gây ảnh hưởng nhất định đến chăn nuôi bò sữa trên thế giới.
- Việc tiếp cận với thông tin về cải thiện di truyền của đàn bò sẽ giúp cho ngành chăn nuôi bò sữa của các nước đang phát triển nhanh chóng cải thiện được di truyền của đàn bò sữa trong nước. Tuy nhiên, sự cải thiện nhanh chóng di truyền đàn bò sữa nhờ các phương tiện hỗ trợ (Công nghệ sinh học, công nghệ thông tin) cũng sẽ là con dao hai lưỡi cho tính đa dạng sinh học của đàn bò nếu việc quản lý giống không được chặt chẻ và khoa học.
- Các vấn đề về môi trường (thuỷ triều đỏ, hiệu ứng nhà kính…) cũng sẽ là thách thức cho ngành chăn nuôi bò sữa phát triển bền vững.

Thương mại các sản phẩm sữa
Tăng trưởng thương mại
Tăng trưởng thương mại về các sản phẩm sữa trong năm 2006 chỉ tăng nhẹ 2%. Mức tăng này chủ yếu do sự phục hồi sản xuất của các nước Châu Đại Dương và sự gia tăng xuất khẩu của các nước Châu Mỹ La Tinh và Nam Mỹ. Trong khi đó xuất khẩu của các nước thuộc Châu Âu giảm (mặc dù vẫn tiếp tục được trợ cấp xuất khẩu). Mặt khác cũng cần phải lưu ý một vấn đề là nhu cầu tiêu thụ sữa và các sản phẩm sữa vẫn ổn định, nhưng nhiều nước nhập khẩu sữa đã tăng cường phát triển đàn bò sữa trong nước để đối phó với vấn đề giá sữa tăng trong những năm trước đó nên giá sữa trên thị trường thế giới năm 2007 cũng có những biểu hiện giảm.

* Tình hình thu mua sữa tươi nguyên liệu của Vinamilk trong thời gian qua
Các nhà máy chế biến sữa của Công ty CP sữa Việt Nam (Vinamilk) đã đóng góp một cách tích cực và quan trọng trong quá trình phát triển chăn nuôi bò sữa ở Việt Nam. Tp.HCM trong gần 30 năm qua phát triển được đàn bò sữa đứng đầu cả nước như hiện nay là nhờ vào sự phát triển cùng với sự phát triển của hệ thống thu mua sữa của Vinamilk. Ban đầu chỉ là hình thức thu mua sữa cô đặc dần đến thu mua sữa tươi với các trạm làm lạnh giá trị đầu tư hàng tỷ đồng. Hiện nay, lượng sữa thu mua hằng ngày của Vinamilk là khoảng 270 tấn sữa ngày, với giá trị khoảng 1,2 tỷ đồng.

- Tuy nhiên, các vấn đề khó khăn mà công ty Vinamilk cũng như các công ty thu mua sữa khác phải đối mặt hiện nay chính là chất lượng sữa nguyên liệu sản xuất trong nước không ổn định và giá thành sản xuất cao. Công ty đã tiến hành nhiều biện pháp nhằm kiểm sóat hiệu quả chất lượng sữa tươi như tăng cường việc chuyển giao các tiến bộ kỹ thuật trong chăm sóc đàn bò sữa (thông qua việc tài trợ cho các lớp tập huấn khuyến nông), tăng cường kiểm tra chất lượng sữa tươi tại các hộ chăn nuôi và đại lý trung chuyển sữa, áp dụng các chính sách thưởng cho các hộ giao sữa chất lượng tốt, trang bị các thiết bị đánh giá chất lượng sữa (như máy đo tế bào thể -somatic cell counter)… Chất lượng sữa tươi đang từng bước được cải thiện, nhưng đòi hỏi phải có những biện pháp hiệu quả, nhanh chóng hơn từ sự phối hợp giữa các ban ngành để kiểm soát chất lượng sữa tươi, để đáp ứng cho việc cung cấp sản phẩm sữa an toàn vệ sinh thực phẩm cho người tiêu dùng.
Hiện nay Vinamilk đang triển khai các bước để cải thiện tình hình cung cấp sữa tươi nguyên liệu từ các hộ nông dân như ký lại hợp đồng mới với những điều khoản bắt buộc như bò phải được tiêm phòng, đeo bảng số tai, có sổ cá thể, sổ theo dõi đàn (do cơ quan thú y địa phương xác nhận vào hợp đồng); kết hợp yêu cầu thực hiện cải tiến kỹ thuật và giao sữa trực tiếp không qua người vắt sữa thuê với chế độ thưởng và tham gia các chương trình tín dụng của Vinamilk; kết hợp với các ngành chức năng để xây dựng các mô hình chuyển giao tiến bộ kỹ thuật, kết hợp với Công ty Liên doanh Campina để thực hiện xây dựng Trung tâm Huấn luyện Kỹ thuật CNBS tại Lâm Đồng… Tuy nhiên, việc thực hiện các chương trình này nhất là chương trình ký lại hợp đồng với nông dân hiện đang gặp khó khăn vì sự phối hợp với các cơ quan thú y các địa phương. Ngoại trừ TP.HCM đã và đang thực hiện các chương trình tiêm phòng, đeo bảng số tai, cấp sổ theo dõi còn các địa phương khác hâu như không thực hiện hoặc đã thực hiện nhưng hiện nay không tiếp tục. Điều này đã cản trở quá trình triển khai các chương trình mới của Vinamilk nên tiến độ thực hiện rất chậm.

* Chính sách phát triển nguồn nguyên liệu sữa tươi trong nước
Để chủ động về nguồn nguyên liệu cho các nhà máy chế biến sữa, Vinamilk đã có chủ trương phát triển đàn bò sữa trong nước cung cấp sữa tươi nguyên liệu cho các nhà máy, giảm dần nguyên liệu nhập khẩu. Vinamilk luôn thực hiện chính sách cam kết bao tiêu tòan bộ sản phẩm sữa tươi nguyên liệu cho người chăn nuôi bò sữa trong cả nước. Ngành chăn nuôi bò sữa Việt Nam hiện nay phát triển biến động, quy mô nhỏ, chất lượng sữa nhiều biến động, chưa thể đáp ứng một cách ổn định cho nhu cầu sữa nguyên liệu cho hệ thống các nhà máy chế biến sữa của công ty. Trước tình hình này, Công ty Vinamilk đã quyết định đầu tư phát triển nguồn nguyên liệu sữa tươi dưới các hình thức trang trại chăn nuôi bò sữa quy mô công nghiệp khép kín, với quy trình công nghệ hiện đại, tiên tiến song song với phát triển chăn nuôi bò sữa nông hộ nhằm cung cấp nguồn sữa tươi nguyên liệu ổn định.

- Xây dựng các Trang trại CNBS Công Nghiệp
Các trang trại công nghiệp là hạt nhân trong việc đáp ứng cho nhu cầu sữa nguyên liệu cho các nhà máy. Để thực hiện điều đó, các trang trại sẽ được đầu tư xây dựng hiện đại nhằm đáp ứng cho các mục đích cung cấp 20- 25% nhu cầu sữa tươi nguyên liệu cho các nhà máy chế biến tại khu vực. Tại các trang trại công nghiệp, sẽ áp dụng các quy trình kỹ thuật chuẩn, tiên tiến, công nghệ cao và hiệu quả.

Dự kiến Công ty Vinamilk sẽ xây dựng các trang trại chăn nuôi bò sữa công nghệ cao tại Nghệ An, Vĩnh Phúc, Lâm Đồng, Bình Định, Bình Dương, Sóc Trăng… Quy mô trang trại là 2000con/trại cung cấp trung bình 30 triệu lít sữa /năm.

- Cải thiện tình hình chăn nuôi bò sữa của các hộ chăn nuôi
Đặc điểm chung cần khác phục của các hộ chăn nuôi bò sữa tại Việt Nam là quy mô chăn nuôi nhỏ lẻ, không tập trung, thiếu tính chuyên nghiệp, hiểu biết kỹ thuật còn hạn chế, và không ổn định. Vì vậy để cải thiện tình hình chăn nuôi bò sữa của các nông hộ là một công việc đòi hỏi nhiều công sức, kinh phí và cơ chế mà trong khả năng của công ty khó thực hiện hòan thiện. Vì vậy áp dụng các biện pháp hỗ trợ, khuyến khích là chính trên cơ sở phối hợp với các cơ quan nhà nước có chức năng trong việc phát triển chăn nuôi bò sữa. Vinamilk chủ trương thực hiện những tác động để thay đổi phương thức chăn nuôi của hộ chăn nuôi bò sữa theo các hướng chuyên nghiệp và bền vững không theo phong trào thể hiện qua việc đầu tư (chuồng trại, đồng cỏ, kỹ thuật, thiết bị); thực hiện đúng các quy trình kỹ thuật do Vinamilk yêu cầu (chăm sóc nuôi dưỡng, thức ăn, vệ sinh phòng bệnh, điều trị), qui mô ngày càng tăng và đạt mức trung bình từ 5-10 cái vắt sữa/hộ, tương đương khoảng 10 – 20 con tổng đàn (năm 2010) và khuyến khích tự vắt sữa và giao sữa trực tiếp cho các đại lý trung chuyển của Vinamilk không qua các người vắt sữa thuê.

- Vinamilk sẽ thực hiện và tham gia một số hoạt động khuyến nông như: lập các mô hình hộ chăn nuôi bò sữa của công ty Vinamilk (các hộ này sẽ được tuyển chọn theo một số tiêu chí, được tài trợ thông qua các hình thức như cho vay vốn để cải tạo chuồng trại, trồng cỏ, thưởng vào giá thu mua sữa… để thiết lập mô hình chăn nuôi bò sữa theo quy trình kỹ thuật của Vinamilk), phối hợp với các tổ chức khuyến nông địa phương để tập huấn cho nông dân, cán bộ kỹ thuật; tham gia tài trợ các hội thi bò sữa…; xây dựng tài liệu quy trình kỹ thuật chăn nuôi bò sữa tóm tắt cho nông hộ chăn nuôi bò sữa (20 trang); phối hợp với các công ty cung cấp thức ăn để có nguổn thức ăn ổn định về giá , chất lượng như với Công Ty thức ăn Proconco dể tiến hành cung cấp thức ăn hỗn hợp (thức ăn tinh), phối hợp với công ty Anderson để tiến hành cung cấp cỏ khô cho các trang trại lớn, các hộ nông dân, phối hợp với công ty Olssons để cung cấp đá liếm và các thức ăn bổ sung dinh dưỡng…; tổ chức các lớp tập huấn chuyên đề kỹ thuật về chăn nuôi bò sữa cho nông dân nhằm nâng cao trình độ kỹ thuật, kỹ năng chăn nuôi cho người chăn nuôi bò sữa đặc biệt là các vấn đề liên quan để đảm bảo sản xuất sữa đạt chất lượng; tổ chức các chuyến tham quan các trang trại chăn nuôi công nghệ cao của Công ty, các mô hình chăn nuôi bò sữa kiểu mẫu cho các hộ chăn nuôi bò sữa.

* Yêu cầu về thay đổi quan điểm trong việc thu mua sữa nguyên liệu
Cần thiết phải có một sự thay đổi về quan điểm trong việc thu mua sữa nguyên liệu nói riêng và chăn nuôi bò sữa nói chung. Quan hệ giữa người chăn nuôi bò sữa và các công ty thu mua chế biến sữa cần được đánh giá một cách khách quan và thực tế hơn, đặc biệt là khi Việt Nam gia nhập WTO và hội nhập với nền kinh tế thế giới.

Nhà nước cần có những định hướng cơ bản và lâu dài làm sao cho ngành chăn nuôi bò sữa trong nước phải có tính cạnh tranh cao (giá thành sản xuất phải giảm dựa trên việc phát huy ưu thế của từng địa phương) và bền vững. Chủ trương phát triển chăn nuôi bò sữa phải là định hướng ổn định, không thay đổi theo thời kỳ. Nhiều địa phương đã xuất hiện tình trạng khi một lãnh đạo khác mới lên thay thế, thì thay đổi hoàn tòan chính sách đối với việc phát triển chăn nuôi bò sữa.
Phải thay đổi quan điểm cho rằng giá thu mua sữa tươi nguyên liệu của các công ty chế biến sữa là không thay đổi là không tốt. Nhưng liệu người chăn nuôi bò sữa có chấp nhận một sự thay đổi theo giá thu mua sữa theo giá thị trường, nghĩa là phải chấp nhận một sự giảm giá thu mua sữa khi giá sữa trên thị trường thế giới giảm.

Phải xem xét việc cải thiện chất lượng sữa tươi như một công việc quan trọng trong việc phát triển chăn nuôi bò sữa một cách bền vững. Không thể chấp nhận tình trạng xem việc phát triển chăn nuôi bò sữa là quan trọng nhất mà quên đi quyền được sử dụng sản phẩm sữa chất lượng, an tòan của người tiêu dùng. Các nhà máy chế biến sữa phải có quyền được từ chối thu mua nguồn sữa không đạt chất lượng.

Phát triển chăn nuôi bò sữa là một ngành sản xuất có tầm quan trọng đặc biệt về kinh tế, xã hội. Những tồn tại trong việc phát triển chăn nuôi bò sữa cần được giải quyết một cách căn cơ, hiệu quả. Các vấn đề quan trọng nhất là cần có quy hoạch một cách hợp lý vùng chăn nuôi bò sữa và đầu tư có trọng điểm, tránh phát triển tràn lan kết hợp với việc cải thiện hiệu quả chăn nuôi bò sữa trên cơ sở áp dụng những tiến bộ kỹ thuật, công nghệ tiên tiến.

<center><img border=""0"" src=""anh/Sua_vinamilk.jpg""></center>"